Home > सँस्कृति

रामनवमी देवस्थलका लागि जग्गादान

रविन थापा "बगाले" हतुवागढी, २१ चैत। हिन्दुहरुको मुख्य चाड मध्ये एक रामनवमी अर्थात रामचन्द्रको जन्मदिन। समय अनुकुल भएको भए हिजो विभिन्न राम मन्दिरहरुमा भिँड्भाडका साथ पुजा आरधना गरि राम नवमी पुजा र मेला लाग्ने गर्दथ्यो। तर बिश्वब्यापी फैलिएको कोरोना भाईरसका कारण सदा झैँ यो बर्ष कतै पनि सार्वजनिक कार्यक्रम गरिएन। हतुवागढी गाउँपालिकाको वडा नम्बर दुई दितेनिमा पनि हरेक बर्ष ताम नवमी मेला लाग्ने गर्दछ। सो ठाउँमा रहेको रामनवमी देवस्थलमा पुजा आरधना गरि मेला लाग्ने गर्दछ। हिजो रामनवमिको अवसरमा सोही ठाउँ बस्ने स्थानिय दानबहादुर राईले आफ्नो कित्ता नम्बर ३३० को जग्गा मध्येबाट १ रोपनी जग्गा रामनवमी देवस्थलका लागि प्रदान गर्नुभएको छ। अहिलेको

Read More

प्रज्ञा–प्रतिष्ठानबाट ‘मुन्दुम’ प्रकाशित

१ चैत, काठमाडौ । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको नवीनतम् प्रकाशनका रूपमा ‘मुन्दुम’ प्रकाशित भएको छ । ‘मुन्दुम’ भन्नाले किरात सभ्यतामा प्रचलित मानव सभ्यताको उत्पती तथा बिकास सम्बन्धी व्याख्या गरिएको मौखिक दर्शन हो। जो आज पर्यन्त किरात जातिमा भएका धामी, नाक्छोङ्हरुले प्रयोग गर्ने गर्दछन्। मुन्दुम अन्वेषक तथा सङ्कलक भोगीराज चाम्लिङद्वारा सङ्कलित तथा सम्पादित किरात राई जातिको मौखिक ज्ञान मानिने तर हाल लोपोन्मुख अवस्था पुगिसकेको ‘मुन्दुम’लाई पुस्तकका रूपमा नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानको मातृभाषा साहित्य विभागको लघुपरियोजना अन्तर्गत तयार पारी प्रकाशनमा ल्याइएको हो । १८४ पृष्ठको उक्त ग्रन्थमा मुन्दुम र मृत्यु संस्कार, मृत्यु संस्कारः विधि र प्रक्रिया, धामी र वेइटुङबिचको संवाद, मुन्दुम रिसिया अर्थात् श्लोक चाम्लिङ नेपाली भाषाबाट

Read More

किरात राई अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनको तेस्रो संस्करण बेलायतमा हुने

लण्डन, २६ माघ। किरात राईहरुको अन्तरास्ट्रिय सम्मेलनको तेस्रो संस्करण आगामी मे २४, २५ र २६ का दिन बेलायतमा सम्पन्न हुने भएको छ। बिश्वका बिभिन्न देशहरुमा छरिएर रहेका राईहरुको पहिलो अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलन सन् २०११ मा काठमाडौमा र दोस्रो सन् २०१५ मा भारत (दार्जिलिङ्ग) मा सम्पन्न भएको थियो। काठमाडौमा मुख्य कार्यालय रहेको किरात राई अन्तर्रास्ट्रिय समन्वय समितिले हरेक तीन बर्षमा आयोजना गर्ने किरात राई अन्तरास्ट्रिय सम्मेलनको तेस्रो संस्करण सिक्किमका पुर्व मुख्यमन्त्री पवन चाम्लिङ्गको प्रमुख उपस्थितिमा हुने कुरा हिजो किरात राई यायोक्खा बेलायतले पत्रकार सम्मेलनको आयोजना गरि उल्लेख गरेको छ। उक्त पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै यायोक्खा बेलायतकी अध्यक्ष कल्पना राईले कार्यक्रमको उद्घाटन मे २४ का दिन

Read More

खाल्सा, वाडाङमी/वाढाङमी र हामी

जसकुमार राई सन्दर्भ : कात्तिक पुर्ने देखी शुरुहुने धनकुटा खाल्सा क्षेत्रका आदिवासी राईहरुको विषेश चाड वाढाङमी नाबोलुङ भन्दा बोलुँ बोलुँ लाग्छ, नखेलु भन्दा खेलुँ खेलुँ लाग्छ, आहालको पानी, लाहरमा राम्रो चेली है रानी बेल फोरी वियाँ भेटघाट ईहा, ईहा पुर्नेको जुन झै ।।।।। ढोल, झ्याम्टा अनि सुमधुर गीतको तालमा गाँउ उचाल्दै तालमा ताल मिलाएर , कुममा कुम जोडेर, सबै तरुनी तन्नेरी नाचिरहेका भेटिन्छन यति बेला धनकुटाको उत्तर पस्चीममा पर्ने (खाल्सा क्षेत्र)खोकु, छिन्ताङ र आँखीसल्लामा। कात्तिक पुर्णीमाको साँझमा आ-आफ्नो घरमा पुजा गरिसकेपछि शुरु हुने यही नाचलाई वाडाङमी(पापानी) भनेर भन्ने गरिएकोछ । हिन्दुहरुको भाईपुजाको अघिल्लो दिनबाट शुरु हुने छोङलाक पर्व १५ दिन चल्छ । छोङलाक खाल्सा क्षेत्रका किराँतीहरुको भाषा हो

Read More

अर्जुन खालिङ्गको सपना, “चिन्डो ब्राण्ड” : काठमाडौमा `चिन्डो हाउस´

काठमाडौं । संघीय राजधानीको पर्यटकीय स्थल बौद्धमा ‘चिन्डो हाउस’ खुलेको छ । औपचारिक रूपमा हालै खुलेको चिन्डो हाउसमा विभिन्न जातजातिका भेषभूषा र पेन्टिङ राखिएका छन् । केही वर्षअघि कलाकार अर्जुन खालिङ्गको अगुवाइमा स्थापित चिन्डो अभियानलाई निरन्तरता दिने क्रममा कलाकार राजकुमार राई र कञ्चन तामाङ्गले चिन्डो हाउसको स्थापना गर्नुभएको हो। चिन्डो हाउसमा विशेष गरेर विभिन्न जातजातिले प्रयोग गर्ने साँस्कृतिक भेषभूषा राखिएका छन् भने साँस्कृतिक पहिचान झल्काउने क्याजुल ड्रेस समेत उपलब्ध छन् । हाउसमा कलाकार अर्जुन खालिङ्गका पेन्टिङ्ग, किराती साँस्कृतिक पहिचान झल्काउने विम्ब, अर्जुन खालिङ्ग स्वयमको पोट्रेट जस्ता प्रिन्ट गरिएका टी–सर्टदेखि फेंगा, पांगा, धजुरा, सेम्योरी, फुर्का, बिनायो, मुर्चुङ्गा, खम्बी, चिन्डो–किरिङ, छिटको सारी, मखमल–ढाकाको चोली

Read More

उभौली साकेला/साकेन्वा (फोटो फिचर)

काठ्माडौँ/ किरात समुदायको महान् चाड साकेला/साकेन्वा उभौली–५०७९ का अवसरमा किरात राई यायोक्खाले हिजो टुँडिखेलमा विशेष साकेला/साकेन्वा लाक छाम (नाच) कार्यक्रमको आयोजना गरी मनाएको छ । आफ्नो छुट्टै मुन्धुमी सभ्यता भएको दावी गर्ने किरात समुदायकोे हरेक संस्कार र प्रचलनहरु मुन्धुमका आधारमा तय हुने र सम्पन्न गर्ने प्रचलन छ। मुन्धुम/मुत्दुमको कुनै लिखित दस्तावेज नभएकोले मौखिक रुपमा पुस्तान्तरण हुँदै आईरहेको छ। किरात सम्प्रदायका राई, लिम्बू, याक्खा र सुनुवार जातिमा प्रचलित साकेला/साकेन्वा बर्षमा दुई पटक मनाईने गरिन्छ। अन्नबाली सप्रीयोस, बर्षभरी रोग ब्याधी नलागोस्, प्राकृतिक बिपत्ती नपरोस्, सवैलाई सुब्बेफाब्बे होस भन्ने कामना गर्दै बैशाख पुर्णिमाको दिनबाट एक महिनासम्म भुमी(प्रकृति), पितृ र अन्नको पुजा गरि साकेला/साकेन्वा नाच्दै मनाईन्छ

Read More

कोरियामा उँभौली

दक्षीण कोरिया/ किरात राई यायोक्खा दक्षिण कोरियाले सँधैको बर्षहरु जस्तै यो बर्ष पनि उभौली पुर्णिमाको अवसर पारेर कोरियाको विभिन्न शहरमा साकेला उभौली चाड भब्य रुपमा मनाउने भएको छ । किरात सभ्यता अनुसार किराँती परम्परा अन्तर्गतको उभौलि चाडलाई राईहरुले साकेला/साकेन्वा, लिम्बुहरुले चासोक तङनाम, सुनुवार कोईचहरुले फोस्यादर, याक्खाहरुले चासुवा ईत्यादीको नाममा मनाउने यो पर्वमा प्रकृतिक पुजक भनिने किराती समुदायले भूमि पुजा गरि मनाउने चलन छ। बर्षमा दुई पटक मनाईने यो चाडको बैशाख पुर्णिमालाई उभौली र मंसिर पुर्णिमालाई उधौली भनिन्छ। उभौली खास गरेर बर्सायाम शुरु भएपछी तराईतिर धेरै गर्मी हुने भएको पशुपंछी, जंगली जनावरहरु तराई बाट माथी चिसो ठाउँतिर निस्कने हुनाले वैैशाखे पूर्णिमा लाई

Read More

मुन्दुम सम्बन्धि अन्तरक्रिया

किरात दर्शन अनुसार मुन्दुम/मुन्धुम/मुत्दुमको अहिलेको अवस्था र मुन्दुम संस्कृतिको निरन्तरताका लागि आगामी दिनमा गर्नु पर्ने विषयहरुका बारेमा अन्तरक्रिया सम्पन्न भएको छ । किरात मुन्दुम अध्यायन केन्द्रले हिजो शनिबार आयोजना गरेको अन्तरक्रिया कार्यक्रममा किरात राई जाति भित्रका विभिन्न थरगत भाषाहरुमा मुन्दुमि संकृतिलाई बचाइ राख्ने नाक्छोङ्, माङपा, नागिरे, कुवी, मावी, नोक्छो, डोपा, पासिङ्ग, पासोङ्ग, ज्वाम्चो, जानपा, धामी, विजुवा लगायत समुदायको हितका लागि क्रियाशील, संघ-संस्था, प्राज्ञिक व्यक्तित्वहरुको सहभागिता रहेको थियो । किराती सभ्यता अनुसार उनीहरु प्रकृति पुजक हुन् । र सबै भन्दा ठूलो तिर्थको रुपमा सुप्तुलुङ्ग (तीन चुला) पुज्ने गर्दछन् । यहि साँस्कृतिक तथा धार्मिक कार्यहरु गर्दा आउने समस्याहरु, तिनको समाधानको उपायहरु र

Read More

मलेसियामा तेस्रो दिमालुङ्ग कन्सर्ट हुने

भोजपुर जिल्लाको हतुवागढी अन्तर्गत पर्ने एक ऐतिहासिक स्थलको नाम हो दिमालुङ्ग। सोही नाममा आगामी महिना सञ्चालन गर्ने तेस्रो दिमालुङ्ग कन्सर्टमा मेघास्टार (राई इज किङ्ग) राजेश पायल राई, नेपाल आइडल सिजन वानका फस्ट रनरअप निशान भट्टराई, गायिका टिका प्रसाई, हास्यकलाकार उमेश राई (फुलन्देको आमा) र मोडल आरुशी मगरका साथमा स्थानीय कलाकारहरुको प्रस्तुती रहने कार्यक्रमका संयोजक श्री राईले जानकारी दिनु भयो । साँस्कृतिक पर्व हरिरायाको विशेष अवसर पारेर मलेसिया स्थित विभिन्न संघसंस्था तथा व्यवसायीहरुको सहयोगमा मनोरञ्जतनात्मक तर सामाजिक उद्देश्यले आयोजना हुने कार्यक्रमहरु जुन ५ मा न्युयोर्क होटेल जोहर, जुन ६ मा एस.जे.के ओसियन मलका र जुन ९ मा एस.जे.के. चाईनिज स्कुल बातुपाहातमा सञ्चालन

Read More

उभौलिको अवसरमा साकेला शिली

जापान/ यस वर्षको साकेला उभौलीको अवसरमा किरात राई यायोक्खा जापानको कान्तो कार्य समितिले आज शुभकामना आदानप्रदान तथा साकेला शिली कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । गुन्मा केनको निसिकोइजुमीमा आयोजित कार्यक्रममा जापानको विभिन्न ठाउँबाट राई तथा गैर राई समुदायका नेपालीहरु र जापानीहरुको समेत सहभागिता रहेको थियो । कार्यक्रममा वक्ताहरुले शुभकामनाको साथै नेपाल र नेपालीहरुको विविधता र सहअस्तित्वलाई राज्यसत्ताले स्वीकार गर्न नसकेको आरोप लगाए । पहिचान विरोधीहरुले संघियतालाई नै धरापमा पारिरहेको तथा आदिवासी जनजातिहरुको भाषा, सँस्कृति र इतिहासलाई अझै समान व्यवहार गर्न नसकेको नेपाली साझा समाज जापानका अध्यक्ष बुद्धिबहादुर शेरचनले बताउनु भयो । आदिवासि जनजाति महासंघ किताकान्तो जापानका अध्यक्ष देवी शेर्पाको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न कार्यक्रममा वरिष्ठ

Read More